سخنرانی حجت الاسلام شریفی مسجد علی ابن ابیطالب تفسير سوره فتح مورخه ۱۴۰۴/۳/۲۶(جلسه دوم)
سخنرانی حجت الاسلام شریفی مسجد علی ابن ابیطالب تفسير سوره فتح
مورخه ۱۴۰۴/۳/۲۶(جلسه دوم)
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحاً مُّبِيناً (1فتح)
همانا ما گشايش آشكارى را براى تو پيش آورديم.
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطاً مُّسْتَقِيماً (2)
تا خداوند براى تو گناهِ پيش و پس (از هجرت را كه كفّار مكّه به تو نسبت مى دهند) ببخشد و نعمتش را بر تو تمام كند و تو را به راه راست هدايت نمايد
وَيَنصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً (3)
و خداوند تو را با پيروزى شكست ناپذيرى يارى نمايد.
۱-در اين كه مراد از «فتح مبين» در آيه اول سوره فتح چيست، ميان مفسران اختلاف است؛ گروهى مانند: آلوسى، ابوالفتوح، علامه طباطبايى و فيض كاشانى، آن را مربوط به صلح حديبيّه مى دانند و گروه ديگرى مانند شيخ طوسى، زمخشرى و فخررازى، آن را مربوط به فتح مكّه دانسته اند و هر دو گروه به رواياتى استناد كرده اند.
صلح حديبيّه از آن جهت مهم است كه سرآغاز فتح مكّه و پيروزى هاى مهم پس از آن بوده است، علاوه بر آنكه تا آن روز مشركان تنها به نابودى مسلمانان مى انديشيدند و براى آنان جايگاهى قائل نبودند، امّا با پذيرش صلح، در حقيقت مسلمانان را پذيرفتند كه اين در واقع پيروزى بزرگى در صحنه سياسى اجتماعى بود.
۲-فتح مبين از آن جهت بود كه در سال ششم، يك هزار و چهارصد نفر همراه حضرت بودند ولى بعد از دو سال، ده هزار نفر در فتح مكّه با پيامبر همراه بودند.
در نظام هدايت الهى، ابهامى وجود ندارد و همه روشن و روشنگر مى باشند، از جمله:
۱-فرستاده اش روشنگر است. «رسول مبين»(دخان، 13.)
۲-قرآنش روشن و روشنگر است. «قرآن مبين»(حجر، 1.)
۳-با زبانى روشن و واضح بيان شده است. «هذا لسان عربى مبين»(نحل، 103.)
۴-هشدارهايش نيز بدون ابهام است. «نذير مبين»(اعراف، 184.)
۵-حتّى جنگ و صلحش نيز روشن است. «فتحا مبينا»
پس هر گروهى در برابر اين همه شفّافيت مخالفت كند، گمراهى او نيز بسيار روشن
۶- است. «و مَن يعص اللّه و رسوله فقد ضلّ ضلالاً مبينااحزاب، 36.
سه سؤال زیر، درباره .
۱ ـ با این که پیامبر(صلى الله علیه وآله) به حکم مقام عصمت، از هر گناهى پاک است، منظور از این جمله چیست؟
۲ ـ به فرض که از این ایراد صرف نظر کنیم، چه ارتباطى میان فتح حدیبیه و آمرزش گناهان وجود دارد؟
۳ ـ اگر منظور از جمله ما تَأَخَّرَ گناهان آینده است، چگونه ممکن است گناهى که صورت نگرفته، مورد عفو قرار گیرد؟ آیا این اجازه ارتکاب گناه در آینده نیست؟
۲ ـ منظور از ما تقدم و ما تأخر چیست؟
در آیه مورد بحث خواندیم: خداوند مى فرماید: در سایه این فتح مبین، گناهان متقدم و متأخر تو را بخشیده، در این که منظور از متقدم و
۱-متأخر چیست؟ بین مفسران گفتگو است.
بعضى ما تقدم را اشاره به عصیان و ترک اولىِ آدم و حوا دانسته اند و ما تأخر را اشاره به گناهان امت.
۲-بعضى دیگر ما تقدم را به مسائل مربوط به قبل از نبوت، و ما تأخر را مربوط به بعد از نبوت مى دانند.
۳-بعضى دیگر ما تقدم را به آنچه قبل از صلح حدیبیه بوده، و ما تأخر را به آنچه بعد از صلح حدیبیه رخ داده است، مربوط دانسته اند.
اما با توجه به تفسیرى که درباره اصل معنى آیه، و مخصوصاً رابطه این آمرزش، با فتح حدیبیه بیان کردیم، روشن مى شود که مراد، تمام ۴-نسبت هاى ناروا و گناهانى است که به زعم خود در گذشته و آینده به پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله)مى دادند، و اگر این پیروزى بزرگ نصیب نشده بود، تمام این گناهان را قطعى مى پنداشتند، ولى، با حصول این پیروزى، هم نسبت هاى نارواى گذشته برچیده شد ، و هم آنچه ممکن بود در آینده نسبت دهند
۱- پيروزى هميشه در سايه جنگ و جهاد نيست. «انّا فتحنا...» (خداوند صلح حديبيّه يا فتح مكّه را پيروزى ناميده است.)
۲-- موفّقيّت و پيروزى خود را در سايه لطف خدا بدانيم، نه نتيجه فكر، طرح، تدبير و قدرت خود. «انّا فتحنا...»
۳-- پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله مورد عنايت مخصوص خداست. «فتحنا لك... ليغفر لك... يهديك... ينصرك» (مخاطب شخص پيامبر است)
۴- همه چيز به دست خداست. «فتحنا، ليغفر، يتمّ، يهديك، ينصرك» (تا خدا اراده نكند، هيچ چيزى تحقق پيدا نمى كند.)
۵- پيروزى بر دشمن، هدف نهايى نيست، بلكه مقدّمه اى براى دريافت نعمت هاى ديگر است. «فتحنا، ليغفر، و يتمّ نعمته عليك»
۶- اگر براى خدا كار كنيم، خداوند خود پاسخ دشمنان ما را مى دهد و دهان آنان را مى بندد. «ليغفر لك اللّه ما تقدّم من ذنبك و ما تأخّر»
۷- حتّى پيامبر هم با هدايت و توفيق الهى به راه مستقيم مى رود. «يهديك صراطاً مستقيماً»
- ۸- آنچه خداوند مرحمت مى كند، برجسته ترين، روشن ترين و بهترين هاست. پيروزى آشكار، نعمت تمام، هدايت به راه مستقيم و نصرتش غالب است. «فتحا مبينا، يتم نعمته، يهديك صراطا مستقيما، نصراً عزيز
- سوره فتح (سوره ۴۸)
- منظور این جملات چیست
- ۱- درباره پیروزی بزرگ پیامبر اسلام (ص) در صلح حدیبیه و وعدههای الهی به مؤمنان است.
- **"فَتْحًا مُبِينًا" (پیروزی آشکار)**
- ۲ - اشاره به **صلح حدیبیه** دارد که هرچند در ظاهر شکست به نظر میرسید، اما در واقع پیروزی بزرگی برای مسلمانان بود، زیرا زمینه را برای فتح مکه و گسترش اسلام فراهم کرد.
- ۳ - همچنین میتواند به **فتح مکه** یا پیروزیهای آینده اسلام اشاره داشته باشد.
- ۳. **"يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ" (نعمت خود را بر تو کامل کند)**
- ۴- - خداوند نعمتهای خود را بر پیامبر (ص) و مؤمنان کامل میکند، که شامل **هدایت، پیروزیهای آینده، و گسترش دین اسلام** است.
- ۵ - برخی مفسران این را اشاره به **تکمیل دین اسلام** (مانند آیه اکمال دین در سوره مائده) میدانند.
- ۶. **"يَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا" (تو را به راه راست هدایت میکند)**
- ۷ - تأکید بر این که خداوند پیامبر (ص) و مؤمنان را در مسیر حق (اسلام) ثابتقدم نگه میدارد.
- ۸ - این راه راست، همان **دین اسلام و شریعت الهی** است که از هر انحرافی مصون است.
- ۹. **"نَصْرًا عَزِيزًا" (یاریِ شکستناپذیر)**
- - وعده خداوند به پیامبر (ص) و مؤمنان برای پیروزیهای بزرگ با قدرت و عزت الهی.
- - این نصرت عزیز (شکستناپذیر) میتواند شامل **فتح مکه، گسترش اسلام در جزیره العرب و جهان** باشد.
- ### جمعبندی:
- این آیات در سوره فتح، **وعدههای الهی** به پیامبر (ص) و مؤمنان را بیان میکنند، از جمله:
- - پیروزی آشکار (فتح مکه و فراتر از آن)
- ۱۰- تکمیل نعمتهای الهی (هدایت، دین کامل)
- ۱۱- ثبات در راه راست (صراط مستقیم اسلام)
- ۱۲- یاری الهی که هیچ قدرتی نمیتواند در برابر آن بایستد.
- این آیات امید و روحیه مقاومت را در دل مؤمنان تقویت میکند و نشان میدهد که پیروزی نهایی از آنِ آنان است